Wat mij nog het meest verbaasde was dat het zinnetje waar ik in mijn Japans-boek zo overheen las (“onhandig lang en dus te moeilijk om echt in gebruik te zijn”) écht wordt gebruikt, en dan voor van alles en nog wat. Ze zetten het boven e-mailtjes naar een groep collega’s (“Beste allemaal. Goed gewerkt. … “), ze zeggen het bij het tegenkomen van collega’s in de gang of bij het koffie-apparaat, ze zeggen het als je vanuit werk naar huis gaat (het dan geëigende antwoord betekent: “ik bega vóór jou een onbeleefdheid”), en ze zeggen het zelfs als je een huurauto terugbrengt. Kennelijk is niet botsen ook goed gewerkt.

Gisteren fietste ik even na vijven de poort uit bij Riken. Ik had mijn laatste presentatie achter de rug; er waren geen gaten in m’n verhaal geschoten tijdens de vragenronde, dus ik had (inderdaad) goed gewerkt. De geüniformeerde bewaker zei “otsukaresama desu”, maar bedoelde natuurlijk “wat ga jij vroeg weg!”. Ik beantwoordde zijn “begroeting”, maar dacht ondertussen, “dit is de laatste keer dat je mij kunt otsukaresama-en…”

Ja, het loopt nu écht ten einde. Mijn appartement is een grote inpak- en weggeefrommel. Vandaag was het (toen ik eenmaal was bijgekomen van een avondje poolcafé met Marina) souvenirs inslaan. Voor mezelf neem ik eigenlijk niet eens zoveel mee. Misschien zoals een Nederlander geen Delftsblauwe klompjes koopt in Amsterdam, ben ik nauwelijks geïnteresseerd in de miniatuurtjes van de vele bezienswaardigheden die ik heb bezocht. Wat ik voor mezelf meeneem zijn vooral herinneringen en de (2500) foto’s en filmpjes. Maar mijn echte aanwinst is natuurlijk de waterkoker – die gaat koste wat kost mee… (en dat kost heel wat, want het ding heeft ook nog eens een dure stroomomvormer nodig voor gebruik op het Nederlandse elektriciteitsnet… )

Wat dan wél de buit was van mijn shop-rondje? Nou, onder andere een koffer op handbagage-formaat. Nu kan ik drie keer zoveel handbagage meenemen! Ik zal me een ongeluk zeulen naar en op de drie vliegvelden die ik dinsdag ga zien… maar het zal het waard zijn! Nog drie nachtjes….

Ik ben glansrijk geslaagd voor de JLPT! Mijn zorgen over het luistergedeelte bleken om niets te zijn geweest (87/100 punten), terwijl ik mezelf op het lezen/grammaticavlak iets had overschat omdat de leesvragen zo mega-makkelijk waren (uiteindelijk 151/200). Maar met 330/400 ben ik in ieder geval riant geslaagd dacht ik zo…

Brief nummer twee in het postvakje was van RIKEN. Anderhalve week terug moest ik een co-authorship test maken, anderhalf uur lang vragen over allerlei biologiedingen invullen. Dat doen ze volgens mij voornamelijk om te zorgen dat ze geen totale know-nothings op de auteurslijst zetten; iedereen zonder PhD moet ‘m eens in de twee of drie jaar doen. Tja, van toetsen die je alleen maar maakt “omdat het moet” word ik altijd een beetje melig, dus toen ik bij het biochemiedeel aankwam en de belachelijke vraag zag (“wat gebeurt er met de smeltcurve van een waterige oplossing van DNA als je…”, en vervolgens vijf situaties die ik nog nooit in het echt heb zien gebeuren) heb ik maar een gedicht voor ze geschreven.

I don’t know much about biochemistry, so I will write you a poem instead…

Although trained a biologist
Of one thing I get not the gist
“What is it,” you might ask me then,
“Are you not a computing man?”
“Correct!” and that is why, you see,
I don’t get biochemistry!

Helaas, de Japanners staan niet bekend om hun buitengewone gevoel voor humor, en al helemaal niet in geschreven Engels, dus de brief die ik kreeg was zo droog als het maar kan:

Maar hé, twee keer slagen op één dag maakt toch een beetje goed dat ik vandaag een “ontdekking” had gedaan die eigenlijk al tientallen jaren geleden gedaan was…

Nu ik me een tijdje in het Japans heb verdiept begin ik meer en meer in te zien dat deze taal eigenlijk één groot woordspelletje is. Niet alleen voor mij, maar ook voor de Japanners zelf. Nu zit de Japanse cultuur sowieso vol met spelletjes. Het stug met stokjes blijven eten is daar een voorbeeld van – wordt spelen met het eten bij ons als onbeleefdheid beschouwd, hier wordt het spelletje standaard bij de maaltijd meegeleverd in de vorm van het “bestek”. In de trein stappen is ook één van de meest geliefde lokale spelletjes: men dient voor de trein komt op de aangegeven plaats een nette rij te vormen, en als de deuren opengaat wint degene die het eerste binnen is, ongeacht de oorspronkelijke plaats in de rij. Lachen, gieren, brullen natuurlijk.

En dan is er dus de taal. Het spelletje is drieledig. Allereerst is er het spelletje “wat bedoel je eigenlijk?”. Bij dit spel is het voor de ontvangende partij de bedoeling erachter te komen wat de verzendende partij bedoelt. Dit lijkt heel voor de hand liggend, en volgens taalkundigen is “context” het toverwoord. Met dit magische concept verklaren zij waarom de Japanners elkaar prima begrijpen, ondanks dat sommige woorden vijftien of meer verschillende betekenissen hebben, op de manier waarop bijvoorbeeld een “bank” bij ons zowel een financiële instelling als een zitmeubel is. De praktijk is echter iets minder ideaal, en niet zelden heb ik Japanners aan elkaar zien voordoen hoe je het woord schrijft, waarop de ander een aha-dat-bedoelde-je-erlebnis had en het gesprek doorgang kon vinden.

En dat brengt ons bij spelelement twee, het schrijven en weer ontcijferen van woorden. Dat is natuurlijk het leukst bij woorden die uit meer dan één teken bestaan, omdat daarbij meestal (maar niet altijd – dat hoort bij het spelletje) de Chinese uitspraak (die niet echt Chinees meer is) in werking treedt. Op die manier klinkt elk teken als sjuu, djuu of tsjuu, waarbij op de plaats van uu een willekeurige klinker mag worden ingevuld. Doordat er zoveel tekens bestaan en zo weinig uitspraken om uit te kiezen, kan het woord sjoodjoo bijvoorbeeld afhankelijk van de schrijfwijze symptoom, puur, marktconditie, uitnodigingsbrief of orang-oetan betekenen (of één van de vijf andere dingen die ik hier niet heb genoemd). Je begrijpt nu waarschijnlijk hoe nauw dit samenhangt met spelelement 1, want als je het woord sjoodjoo hoort in plaats van leest kun je automatisch dat spelletje doen.

Tenslotte kun je door het leuke schrijfsysteem woorden zo lang en interessant maken als je zelf wilt, waardoor we bij het derde en laatste spelonderdeel aankomen: “wie verzint het coolste woord”. Vandaag las ik het woord Japanseautomobielverkopersverenigingsorganisatie. Dat zijn twaalf Japanse tekens, en net als in het Nederlands kun je het op twee verschillende manieren opvatten (verkopers van Japanse auto’s of Japanse verkopers van auto’s), waardoor je spelletje 1 weer kunt spelen als je wilt.

MicroRNA’s

Je weet misschien wel hoe dol ik op spelletjes ben, en ik vind Japan in dat opzicht dus ook een prachtland. En in mijn werk mag ik me ook nog bezighouden met spelletjes, zoals vandaag de micro-RNA-jacht. Ik heb weer twee niet eerder beschreven micro RNA’s ontdekt, dus speltechnisch was het een erg geslaagde dag. En als het me vanavond lukt voor tweeën in slaap te vallen wordt het ook nog een geslaagde nacht. Lang leve intercontinentale vluchten….

English: a language with built-in games

Now that I’ve been studying Japanese for a while, I’m beginning to realize that the language is actually one big game. Not only to me, but also to the Japanese themselves. Japanese culture is of course riddled with games to begin with; stubbornly continuing to use their distinctly inferior eating utensils is an example of this – whereas playing with one’s food is considered impolite in our culture, in here it’s embedded in every single meal. Getting on a train is another local favorite: you form a line and then when the train comes, whoever is in the train first wins, regardless of their original position in line. Happy times!

And then there’s the language. The game is three-fold. First off, there the “what do you mean” game. The objective of this game is to figure out what the other person was actually trying to say. Seems obvious enough to us, and linguists say “context” is the magic word here. This slightly magical concept is used to explain why Japanese people perfectly understand one another, even though a single word can have up to fifteen different meanings with indistinguishable pronunciations. From a theoretical point of view this should work, but daily practice is less than ideal; I’ve seen the Japanese spell out words in order to make themselves understood on more than one occasion.

Which brings us to game number two, the encryption game. It works with any word, but it’s more fun with long words, because for those the Chinese readings of characters (which aren’t really Chinese, but they don’t really care) are used. This way, each character sounds like sha, ja or cha, where “a” can be any vowel. Because there are so many characters and so few readings, a word that’s pronounced shoujou can have meanings ranging from symptom to orangutan and from pure to invitation letter, depending on how it’s written. Of course, in spoken language, you can’t check the spelling to figure out what it means, which gives you a great opportunity to play game number one again!

Finally, the fun Japanese writing system� is ideal for playing the third game, which is commonly known as “invent the coolest word”. Today for instance, I read a twelve character word meaning Japaneseautomobilesalesassociationfederation. That’s right, all this in a single word, and as you might have expected, it can be interpreted in two ways (the selling of Japanese cars or Japanese people that sell cars). You’ve guessed it – time to enjoy game number 1 again!

MicroRNAs

As you might know, I’m very fond of playing games, so Japan is a great country for me to be in. Even at work I get to play games, like xblast or hunting for microRNAs. In the latter game I succeeded in finding some new ones today, so game-wise today has been a good day. If only I could get some decent sleep and be un-jetlagged….

Taaltoetsen maken op de Japanse manier is… anders. Zoals alles anders is op die speciale manier waarop in Japan alles net even anders is. Na een fijn spelletje volg-de-gaijin vanaf het station was het tijd voor het grote bureaucratiespel op de testlocatie. Concreet betekent dit dat je voor een test van 2 uur vijf uur bezig bent. En lekker knus, Japanse stijl: zo’n honderd man per zaal, meer dan 10 zalen, en natuurlijk allemaal tegelijk pauze.

De toets (JLPT staat voor Japanese Language Proficiency Test, ik nam niveau 3 – niveau 1 is het moeilijkst, 4 het makkelijkst) is verdeeld in 3 stukken: schrijven & vocabulaire, luisteren, en lezen & grammatica. Allemaal natuurlijk vol strikvragen, want ze moeten toch iets interessants zien te maken van zo’n meerkeuzetoets… Elk onderdeel begint met het voorlezen van de reglementen. In het Japans natuurlijk. Niet eten of je opgavenboekje te vroeg openmaken, want dan krijg je een gele kaart, en niet spieken of proberen je boekje mee te nemen, want dan krijg je een rode kaart. Bij het voorlezen van elk strafbaar feit wordt de bijbehorende kaart door vier man verspreid over de zaal omhoog gehouden. Wie zei dat surveilleren saai was? Ze hebben zat te doen… Vervolgens worden alle boekjes één voor één en met overdreven zorgvuldigheid uitgedeeld. Drie uitdelers op 100 man, dus dat duurt wel even… Eerst het antwoordvel, dan het opgavenboekje (bij iedereen met de instructie “akenaide kudasai” – niet openmaken alsjeblieft – en tóch krijgt eentje het nog voor elkaar een gele kaart te scoren voor het te vroeg openmaken van het boekje…), en vervolgens komen ze nog een keer langs om te kijken of je foto wel klopt. Dan kon natuurlijk niet toen ze een van de twee andere keren langskwamen, want dan smelten hun hersens ofzo. Het houdt ze in ieder geval van de straat – maar helaas mij ook.
Aan het einde van elk stukje test herhaalt het ritueel zich, maar dan omgekeerd, bij het ophalen van de boekjes. Zo kan het dus dat op 35 tot 70 minuten examen doen telkens 25 minuten wordt besteed aan het uitleggen van dingen die je toch al weet (want de instructies werden bij elk onderdeel herhaald!) en het uitdelen van boekjes. En met pauzes van 40 of 60 minuten tussendoor ben je dan zo een hele dag kwijt…

Nouja, ik denk in ieder geval wel dat ik geslaagd ben. Erg makkelijk was het niet, maar ook niet onmogelijk. Een Indiaas meisje van een jaar of 10 (waarom laat je zo’n kiddo in vredesnaam zo’n toets maken?!) zag ik rustig achteroverleunen en de dopjes op haar potloden doen (jep, ze doen hier dopjes op potloden) terwijl ik nog 10 of 15 vragen te gaan had. Ze heeft het vast beter gedaan dan ik.

We waren erg blij dat we weg konden. Niet omdat ik het zo beroerd had gedaan, maar al die zenuwachtige mensen met hun zenuwachtige-mensen-gesprekken gaan toch op je zenuwen werken… Het deed een beetje denken aan de sfeer bij het CBR, maar dan met honderd keer zoveel mensen. Tot mijn gevoel na het maken van die toets aan toe. Net als na zo’n theorieëxamen: ijskoud. Toets gemaakt, en nu zo snel mogelijk weer naar huis. Terugkijkend naar het gebouw zie ik een niet aflatende stroom mensen richting station gaan. Waarschijnlijk naar dezelfde trein als ik. Toetsen maken vind ik prima, ik doe al jaren niet anders, maar waarom moeten meer dan duizend andere mensen het precies op hetzelfde moment en op dezelfde plaats als ik doen..?

Uitslag eind februari.

[Show as slideshow]

 

The JLPT

Taking language tests the Japanese way is… well… special. The way everything in Japan is special in its own special Japanese way. After a brief game of follow-the-gaijin from the station to the test venue we went on the play the official-stuff game. That’s right, taking the JLPT in Japan is all about navigating the maze of official stuff that’s laid out for participants. For me and Marina, this meant arriving at the test site amidst a cloud of other “foreigners” (well, they were mostly Asians, so that doesn’t qualify as real foreigners, does it?) and spending five hours of our days on about 2 hours of actual testing.

The test is divided into three parts (writing & vocab, listening, and reading & grammar). Each part starts with the reading aloud of the test instructions (in Japanese): yellow cards for minor “offenses” like opening the test booklet before being instructed to do so, red cards if you cheat, attempt to steal the question booklet or doing other nasty stuff. Then, all materials were handed out by the test lackeys (oh, I’m sorry, “proctors”). Japanese-style efficiency here: first, the answer sheets are handed out, one by one. With some 100 people in the room and only 3 people to deal out all the stuff, that takes a while… Then, the question booklets are distributed (one by one again) and then somebody comes to check if the photo on your official-looking “test voucher” matches your face. They couldn’t do that in one of the other to passes I guess, lest their brains melt down. Great way to keep their aging population busy though… At the end of each of the three subtests, this ritual is repeated in reverse when they come to take the booklets back. All in all, of each part of the test, about 25 minutes went into the official-looking business the Japanese seem to enjoy so much, and another 35 to 70 minutes went to the actual test part. In between test parts there are breaks of at least 40 minutes, turning a simple two hour exam into an all day event.

At the first part of the exam, someone managed to open the question booklet too early anyway. Bam! Yellow card. Nice way to start your test… Later, looking up from my test, I see a 10-year-old Indian girl (don’t know why she took a language test but she looked really brave for all that) relax and recap her pencils (yes, people cap their pencils here). I still had ten or fifteen questions left at that point; I bet she did better at the test than I did…

All in all, we were pretty glad to get out of there. Not that I thought the test went that bad, but all these people acting nervous and having their nervous-people-conversations all around you kind of, well, get on one’s nerve… Looking back at the building on the way out, we saw literally hundreds or maybe thousands of people exiting, probably heading for the same station as us. Now I’m okay with taking tests (it’s what I’ve been doing for years now…), but why do a thousand people need to do it at the same time and place as me?

Results will be in at the end of February. Keeping my fingers crossed…

[Show as slideshow]

 

1. Geld. Ga zorgvuldig om met je geld. En dan bedoel ik niet dat je zo weinig mogelijk moet uitgeven, dat mag je helemaal zelf weten Maar als je betaalt, realiseer je dan dat de enige bruikbare muntjes die van 100 en 500 yen zijn, en de meest bruikbare briefjes die van 1000 yen. Niet alleen nemen de andere muntjes veel te veel plaats in in je portemonnee, je staat ook nog ’s een uur geld in de verkoopautomaten te gooien voordat je je colaatje hebt betaald. Dus: neem vier 1- en 10-yen-stukken, en één 5- en 50-yen stuk mee als je ze (onverhoopt toch) hebt. Kun je die mooi dumpen als je weer zo’n raar bedrag als 1684 yen moet afrekenen. Briefjes van 10000 maak je kleiner door ze voor aankopen van 100 yen te gebruiken, of door er treinkaartjes mee te kopen. Geloof me, die 10000-yen-biljetten zijn nergens goed voor. Ga je een avondje naar de kroeg, trekt iedereen zo’n 10K-yen-flap als er betaald moet worden. En pinnen ho maar natuurlijk…
2. Woorden. Je hebt maar een paar woorden nodig om in de meeste situaties een goed antwoord te geven, ook als je de vraag niet verstaat. Meestal doen ze namelijk in afwachting van je antwoord datgene wat ze zouden doen als je ja zou zeggen, dus gewoon even op hun handjes letten, dan zie je vanzelf wat ze bedoelen. Nuttige woorden zijn onder andere:
   • “un” – dat is de niet-nette manier om ja te zeggen, maar deze manier heeft het voordeel dat je het met je mond dicht kunt zeggen (een beetje zoals hmmm, maar dan met een bevestigendere ondertoon, snap je? ) en dat het vervolgens door je gesprekpartner wordt geïnterpreteerd als het meest passende antwoord op de vraag, wat dat antwoord ook moge zijn. “Un” is ook het geëigende antwoord op elke zin die op “-ne?” (…toch?) eindigt. Het maakt niet uit of je het er echt mee eens bent wat zojuist is gezegd, het getuigt van goed geïntegreerd zijn dat je je eigen mening opzij zet en het politiek correcte antwoord geeft.
   • “arigatou gozaimasu” – betekent dankjewel. De korte variant, arigatou of doumo, gebruik je als een “ondergeschikte” (lees: winkelbediende) iets voor je doet, maar aangezien die toch ondergeschikt is mag je het weglaten. Doet echter iemand iets voor je dat ie niet had hoeven doen, dan vinden ze het wel cool als je de lange variant gebruikt.
   • “sumimasen” – “sorry” of “neem me niet kwalijk”, zeg je als er iets binnen een straal van 5 meter misgaat, of je er nu zelf schuldig aan bent of niet. Ook te gebruiken als iemand moeite doet voor je, zoals de liftdeur even openhouden zodat jij er al sumimasennend nog bij kunt. Of als je de aandacht van een ober of winkelbediende wilt. Of als… nouja, je snapt het wel.
   • “saa…” betekent letterlijk “tsja…” maar wordt gebruikt als je niet “ik weet het niet” wilt zeggen maar dat wel bedoelt. Hartstikke handig als je gesprekspartner een vraag heeft gesteld (vragen zijn te herkennen aan de toon en/of “-ka?” op het eind).
3. Voorraad. Je mag maar 23 kilo meenemen in het vliegtuig, dus denk goed na over wat je meeneemt. Je bent na ongeveer een maand door je voorraad Westerse spullen heen als je geen speciale voorzieningen treft (uitzondering: tandpasta), dus denk goed na over wat je wilt meenemen. Bij voorkeur neem je dingen mee die hier duur zijn, zoals deo, wax, bier, wijn, goed snoep, en alle andere dingen die je in winkels kunt kopen.
4. Treinplattegrond. Overal in Tokyo kun je een plattegrond van het metrosysteem scoren, maar de metro hier zuigt. Hij is duur, sluit matig aan op het veel handigere treinstelsel en als je van a naar b wilt en je wilt dat graag met de metro doen (veel meer staat er niet op die plattegrond) dan moet je soms 3x overstappen. Veel handiger, maar ook veel moeilijker te vinden, is de plattegrond van het spoornet in en om Tokyo. Klikkie hier voor een pdfje.
5. Je adres. Ja, lach maar. Weet je hoe onmogelijk die adressen hier zijn? Een van de eerste dingen die je moet doen als je hier aankomt is je adres uit je hoofd leren, want je moet het geheid tijdens je eerste maand op 26 formulieren invullen. Je kunt ook aan degene van wie je je woonruimte huurt vragen om het voor je op te schrijven in het Japans zodat je dat kunt laten lezen aan iedereen die erom vraagt, maar zeg nu zelf, zelfs kleuters weten waar ze wonen, dus als je je adres niet weet sta je wel een beetje voor lul, toch?