Uit mijn verhalen zul je inmiddels wel hebben opgemaakt dat dit land misschien wel het meest bureaucratische land sinds de Sovjetunie is. Mijn declaratie voor reiskosten kostte het bedrijf aan arbeidskosten méér dan de eigenlijke reiskosten die ze me (uiteindelijk) vergoedden. Het omzetten van Michiels Nederlandse rijbewijs naar een Japanse kostte een hele dag, en dan had hij nog het geluk niet te worden teruggestuurd om één of ander wissewasje. Morana’s functieomschrijving verandert per 1 april*, en het deze week ingediende papierwerk was niet op dezelfde kwaliteit papier gedrukt als het vorige, dus het mocht overnieuw. En dat alles binnen Riken!
Miranda mag niet bij mij op mijn tweepersoonskamer slapen omdat ze niet over het goede visum beschikt. Voor haar zere knie zou een uitzondering gemaakt kunnen worden, maar daarvoor had ik weken geleden een aanvraag moeten indienen – vertelden ze vorige week.
Ik weet niet hoe de Japanners er zelf mee omgaan, want hun mening erover vertellen ze natuurlijk niet. Aan de buitenkant stráált iedereen van plichtsgetrouwheid. Of dat schijn is weet ik niet, maar ik heb nog nooit een Japanner iets zien doen dat tegen de regels is. Ik voor mij zit niet zo te wachten op al die regeltjes. Daarom hier voor eenieder de spoedcursus “omgaan met de regels, Japanse stijl”.
- Als je iets wilt regelen of een probleem hebt, charter je de eerste de beste Japanner die je tegenkomt. Gewone mensen – zelfs vreemden in een grote stad – zijn uiterst behulpzaam, en zullen je óf zelf helpen, óf je in de juiste richting sturen. Helpen ze je zelf, schrik dan niet als ze zeggen dat ze je “misschien” gaan helpen, ze bedoelen dan vooral dat ze niet zeker weten of het ze lukt, maar ze gaan het in ieder geval proberen. Sturen ze je door, dan kom je meestal bij een grotere instantie uit. Dan is jammer, want daar zijn balies, en …
- … als je eenmaal aan een balie staat heb je pech. Je neemt dan deel aan een soort rollenspel: degene aan de andere kant stelt al glimlachend en buigend vragen of wil papieren of geld hebben, en jij glimlacht terug en geeft precies waar diegene om vraagt. Vaak kom je er op deze manier uit; protesteren, klagen of tegenwerken heeft in ieder geval toch geen zin.
- Als je aan de balie een probleem tegenkomt – we zijn nog steeds met het rollenspel bezig – trekt degene achter de balie een begripvol “moeilijk gezicht” en zegt iets in de trant van “oei oei, jaaaa dat is wel moei-lijk . . .” ** Het is dan de bedoeling dat je een begripvol “vriendelijk gezicht” trekt en de andere persoon geruststelt dat het écht niet zijn schuld is en dat je wel een andere manier zoekt om eruit te komen.
- De “andere manier” kan twee dingen zijn: de duurdere variant van de dienst die je aan de balie gedaan wilde krijgen – in dat geval heb je pech en moet je gewoon dokken. Maar als het je om toestemming voor iets ging, in plaats van om een dienst, heb je mazzel: dan kun je het gewoon tóch proberen te doen. Je hebt dan 50% kans dat niemand er überhaupt iets van zegt, en in het slechtste geval zeggen ze je alsnog (en meestal verontschuldigend buigend en glimlachend) dat het niet mag. Niets te verliezen dus.
- Vermoed je na stap 1 dat stap 2 je niets zal opleveren, bijvoorbeeld omdat zwart op wit in de regels staat dat wat je wilt niet mag, zoals het na tienen ontvangen van gasten (ja, in mijn huis dus… dat zuigt), ga dan gelijk door naar stap 4: toch doen. Voor mij pakte dat tot nu toe altijd beter uit dan het netjes vragen. De nachtwaker zegt vriendelijk okaeri nasai (welkom thuis) tegen mij én mijn avondlijke gasten. En zolang ik niemand tot last ben, kan het hem niets schelen wat ik ’s avonds doe (of hij kan ons Westerlingen niet uit elkaar houden; we lijken immers zo op elkaar…).
En die ongeschreven regel vinden ze hier eigenlijk belangrijker dan al hun geschreven regels bij elkaar: als jij mij niet lastigvalt, val ik jou niet lastig. Aan Westerse diplomatie heb je hier niets… En da’s eigenlijk natuurlijk wel zo leuk. Wanneer je daar eenmaal achter bent natuurlijk.
* Een fiscaal jaar loopt in Japan van 1 april tot 31 maart. Dus momenteel is het hommeles binnen Riken. Evaluatiegesprekken, stress en een lekkere extra portie onzinnig papierwerk.
** Geen grapje. Dat zeggen ze echt. 
March 14th, 2009 at 4:55
Toch een béétje Nederlands: veel regeltjes bedenken, maar je er niet aan houden als het niet uitkomt ….
March 14th, 2009 at 5:33
heb jij eigelijk wellis een process doorlopen zoals het daar wel is voorgeschreven? Of ben je overal/altijd bezig de regels om te buigen?
March 16th, 2009 at 19:57
Waar het kán houd ik me aan de regels… Dat is meestal het makkelijkst. Maar als dat niet kan doe ik wat ik meestal in Nederland ook zou doen